Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру

1,2-сабақ

Сабақтың тақырыбы:

Үлкен. Кіші. Ұзын. Қысқа.

Сабақтың мақсаты:

Балаларды заттар мен шамаларды салыстыра білуге үйрету. Биік-аласа, кең-тар, үлкен-кіші, ұзын-қысқа ұғымдарымен таныстыру. Ұғымдардың мағынасын түсініп, бір-бірінен ажыратуға баулу. Ойын-тілін, танымдық әрекетін дамытып, баланы өзін қоршаған ортаға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу.

Сабақтың барысы:

І.Ұйымдастыру

а) Балаларды қарапайым математикалық түсінік беру пәнімен таныстыру;

ә) Пәнді оқытудың мақсаты — міндеттерін ұғындыру.

II. Жаңа сабақ мазмұны:

III. а) Жаңа материалды түсіндірмес бұрын сынып бөлмесінен, он дағы заттарды таныстырып, салыстыру жұмыстары жүргізіледі.

Сыныптың бөлмесі қандай? (Кең).

Терезелері қандай? (Үлкен). Мектептің дәлізі қандай? (Кең, ұзын). Мектеп үйі ше? (Биік, үлкен), т.с.с.

ә) Оқулықпен жұмыс.

1. Бала оқулықтағы екі үйді салыстырады. Мұғалім не тәрбиешінің сұрақтары арқылы екі үйдің айырмашылықтары айтылады. Екі үйдің біреуі биік әрі үлкен, екіншісі аласа, әрі кіші екендігін; үлкен үйдің бөлмелері кең, кіші үйдің бөлмелері тар, дәліздері де ұзын, бірінікі қысқа болуы мүмкін екендігі анықталады. Үйдің төңірегіндегі ағаштардың көлемі, биіктігі салыстырылады. Шыршалардың биіктігі бірдей немесе олардың біреуі екіншісінен биігірек, болмаса аласа т.б.

2. Оқулық дәптердегі суретте көлік жүретін үлкен көше мен тротуардың ені, ұзындығы қарастырылды. Көше кең. Тротуар тар.

3. Екі оқушы баланың бойы мен жасы салыстырылады. Олардың бірі — үлкен, екіншісі — кіші. Үлкенінің бойы — кішісінен (немесе інісінен) биік, інісінің бойы — аласа. Ағасының киімі інісіне кең, інісінікі ағасына тар болатынын сұрақ-жауап арқылы анықтау қажет. Ағасы — үлкен доппен, інісі кіші доппен ойнайды. Үлкен доп — футбол, волейбол, баскет­бол ойнау үшін қажеттігі айтылады.

Доптар бір-бірінен үлкенірек, кішірек болатыны, жасалған материалына қарай қатты, жұмсақтығы анықталады. Сондай-ақ, киімдердің ұзын-қыскалығы, кең-тарлығы, үлкен-кішілігі айтылады. Қылқалам қарындаш-тардың ұзындықтары салыстырып ажыратылады.

б) Ойындар.

дидактикалық ойындар ойнау ұсынылады.

в) Дәптермен жұмыс.

Өтілген ұғымдарға сәйкес оқулық дәптерде берілген тапсырмалар орындалады. Онда торкөзді санап отырып, шыршаларды салып, биіктіктерін салыстыру қажет. Үйлердің қабырғасының еніне қарап кең-тарлығын анықтап, үзік сызықты бастыра жүргізді. Сол сияқты басқа берілген тапсырмалар осы үлгіні басшылыққа алады. Жаңа ұғымдарды меңгертуде дидактикалық материалды, жұмбақ, жаңылтпаш, мақал-мәтелдерді пайдаланып, балалардың танымдық қабілеттерін дамытады.

Қорытынды

Сонымен, бұл сабақта бала өзін қоршаған ортадан, күнделікті тіршілік — тынысынан биік-аласа, үлкен-кіші, кең-тар, ұзын-қысқа ұғымдарын танып-біліп, заттарды салыстырып, ажыратуды меңгереді.

 

 

 

3,4-сабақ

Сабақтың тақырыбы:

Қалың. Жұқа. Жалпақ. Жіңішке.

Сабақтың мақсаты:

Ұғымдардың мағынасын түсініп, бір-бірінен ажырата білуге үйрету:

Баланың тілін, ойын, танымдық қабілетін дамыту.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру.

а) Математикалык, жұмбақ, жаңылтпаш, мақал-мәтел, санамақтар мен балалардың зейінін пәнге аудару.

ә) Сабаққа қажет құрал-жабдықтарды дайындау.

II. Жаңа сабақ мазмұны:

а) Жаңа материалды өткен сабақпен байланыстырып, биіктіктерін салыстырған ағаштардың жуандықтарын салыстыратынын хабарлайды.

Ағаштың пайдасы, оның қолданылу аясы жайлы әңгімелейді. Ағаш діңдерін салыстырып, жуан-жіңішке ұғымдарымен таныстырады.

ә) Оқулықпен жұмыс.

­рылады.

Дәптермен жұмыс

Дәптерде көрсетілген үлгідегі үзік сызықпен берілген заттардың суретін бастырып салып, бояйды. Жұмысты орындау кезінде бала, езі салған заттардың қалыңдығын, жалпақтығын, жуандығын кез мөлшермен, әрі торкөзбен есептеп салыстыруды жетілдіреді.

Ойындар

Қорытынды

Сонымен, бұл сабақта жуан-жіңішке, қалың-жұқа, жалпақ-жіңішке ұғымдарын бір-бірінен ажыратып ұғымдарды дұрыс, орынды қолданып, торкөзбен жұмыс жасауға үйренеді.

 

 

 

5,6-сабақ

Сабақтың тақырыбы:

Астында. Үстінде. Соңында. Арасында. Ішінде. Бірінші. Екінші. Жылдам. Баяу.

Сабақтың мақсаты:

Балаларды кеңістік ұғымымен таныстыру, заттардың өзара орналасуын орнын ажырата білуге үйрету. Балалардың кеңістік туралы ұғымдарын қалыптастыру, танымдық қабілеттерін дамыту.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

а) оң, сол, жоғары, темен ұғымдарына байланысты өлең-тақпақтар арқылы бой сергіту жаттығуын ұйымдастыру.

II. Жаңа материалдың мазмұны.

н. Ондағы балалардың іс-әрекеті, орны жайлы әңгіме жүргізуге болады.

Сондай-ақ, сыныптағы заттардың орналасуы, оларды бір-бірімен салыстырғандағы орны сұрақ-жауап арқылы жүргізіледі.

Оқулықпен жұмыс

­да, алдында, артында, оң жағында, сол жағында ұғымдарымен таныстырылады.

ІІ-суреттегі тұғырға қарап жүгіріп келе жатқан балаларды ретімен атау; бірінші, екінші.үшінші. Балалардың қимылдарына қарай жылдам, баяу екендігі айтылады.

ІІІ-суреттегі ұл бала мен қыз баланың іс-әрекетіне қарай бетінде, үстінде, астында ұғымдарымен танысады.

Дәптермен жұмыс

1 .Торкөзді салып, бояу.

2. Торкөздің оң жағындағысын — қызыл, сол жағындағысын көк түспен бояу.

3. Торкөздің жоғарғы жағындағысын — жасыл, төменгі жағындағысын сары түспен бояу.

4. Торкөздің оң, сол, жоғарғы, теменгі жағындағыларын әрбір бала езіне ұнаған бояуды пайдаланып бояйды.

5. Дөңгелектерді де өзіңе ұнаған бояумен боя.

6. Берілген геометриялық фигураларды ретімен салу.

Ойындар

­лады.

Қорытынды

Балалар, бұл сабақта заттардың кеңістікте өзара орналасуы мен орнын ажыратып, ұғымдарды дұрыс пайдаланып, торкөзбен нақты танысып, ұқыпты жұмыс жасауға үйренеді.

 

 

7, 8-сабақ

Сабақтың тақырыбы:

Көп. Аз. Артық. Кем. Сонша. Теңестіру.

Сабақтың мақсаты:

­ша ұғымдарымен таныстыру. Саны бір-бірінен артық-кем заттарды теңестіруге үйрету. Теңестірудің екі жолын практикалық жолмен меңгерту. Сонша, қанша болса, сонша ұғымдарын игерту.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

а) Қажетті материалдарды дайындау.

II. Жаңа материалдардың мазмұны.

а) Сыныптағы парталарды, заттарды, т.б. санау.

ә) Заттардың санының көп-аздығын, тең екендігін анықтау.

Оқулықпен жұмыс

неше бұрыш? (төрт). Сәбіз көп пе, әлде бұрыш көп пе? (сәбіз көп, бұрыш сәбізге қарағанда аз).

Сәбіздің бұрыштан қаншасы артық? (екеуі). Бұрыштың сәбізден нешеуі кем? (екеуі).

Помидор мен қиярдың санын салыстыр. Помидор — алтау, қияр да алтау. Помидор қанша болса, қияр сонша, екеуінің саны бірдей немесе тең. — Сәбіз бен бұрыштың санын қалай теңтестіруге болады? Деген сұраққа балалардың ізденіс жұмысын ұйымдастыру керек. Сәбіздің бұрыштан екеуі артық, бұрыштың санын сәбізге теңестіру ушін екі бұрыш қосу немесе бүрыштың санына теңестіру үшін екі сәбізді алу керектігін балалардың өздеріне тапқызған дұрыс.

н.

Кекеністердің әрқайсысының санын тауып, оны санына қарай тиісті қораптарға салдыру жұмысын жүргіземіз.

оларды төртінші қорапқа салуға болады, т.с.с.

Дәптермен жұмыс

1. Геометриялық фигуралардың санын салыстырып, тиісті түспен бояу.

2. Геометриялық фигуралардың санын теңестіру.

3. Ыдыстардың әрқайсысының өз қақпағын тауып, сызық арқылы қосу.

4. Үшінші қатардағы сұрақ белгісінің орнына әр қатардағы ыдыстардың сиымдылығы бірдей болса, қандай ыдыс тұратындығын табу.

Екі торсықтың сиымдылығы бір торсық пен 4 кесеге тең болса, сұрақ белгісінің орнына 1 торсықтың суретін салу керектігін балалардың өздеріне тапқызу керек.

Қорытынды

Сабақта заттарды санына қарай салыстыру арқылы олардың бір-бірінен артық-кемін, қайсысының көп-аздығын, оларды теңестіру жолдарын, сонша ұғымының тең деген ұғыммен пара-пар екендігін үйренеді.

 

 

 

 

9, 10-сабақ

Сабақтың тақырыбы: 1 саны мен цифры.

Сабақтың мақсаты:

ұғымынан бірді бөліп алу. Бір цифрын жазуға үйрету.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

Санға байланысты елең-тақпақтар оқу.

II. Жаңа материалдардың мазмұны.

Сан ұғымына шамаларды салыстыру арқылы келу — дамыта отырып оқытудың бірден-бір жолы. Сондықтан бір санын көптен бөліп алу, көптің ішінде ерекше белгісі бар, өзгеше затты беліп алуға, салыстыруға үйрету қажет.

Оқулықпен жұмыс.

Балалардың зейіні жеміске аударылады. Сурақ-жауап арқылы көптің ішінен бірді беліп алу кезделеді.

алмұрт, оның біреуі көк алмұрт). Сол сияқты көп жапырақ, оның біреуі көк жапырақ; көп алхоры, оның біреуі көк алхоры.

Сонымен бір алма, бір алмұрт, бір алхоры, бір жапырақ көптің ішінен өзіне тән ерекшелігіне қарай бөлініп алынады. Бір деген сөзді бала өзі айтуы керек.

Геометриялық фигураларды бір үшбұрыш, бір шаршы, бір дөңгелек, бір текше деп санап шығады.

Дәптермен жұмыс.

Оқулық дәптердегі практикалық тапсырмада көрсетілген үлгідей орындауларына болады. Көкеністердің әр түрінен бір-бірден алып, қорапқа салу керек.

Бір цифры неге ұқсайды? Деген сұрақ қойылады. Жауап: таяқшаға, бағанға.

1. Бір цифрын жазуға жаттықтыру үшін алдымен ауада жазу.

2. 1 цифрын жазудың алгоритмімен таныстыру.

3. Дәптердегі үлгі бойынша таяқша салу (бір жолға).

4. 1 цифрын жазу.

5. Торкөздегі 1 цифрының санына тиісті бір заттың суретін салу, геометриялық фигуралардың санына қарай тиісті цифрды қою.

Бұл сабақта Бұлжылтпаспен, оның жұмыс атқару негізі мен (прин­цип) алғаш танысады. Бір санын өткенде Бұлжытпас бір қадам басады. Ол тапсырма орындағанда бір-ақ торкөзге жылжитыны, торкөздің алдындағы кедергіні аттап өте алмайтындығы түсіндіріледі. Құмырсқаның илеуі қайда, қанша қадам жасағанда торкөзді санап отырып жетендігіне түсініп, жауап беруі керек.

Ойындар

Сабақта 1 санының пайда болуы, 1 цифрымен танысып жаттығулар толықтырылып, өзіндік жұмыстар арқылы ұғымдарды бекітеміз.

 

 

 

 

 

 

11, 12-сабақ

Сабақтың тақырыбы:

2 саны мен цифры. Қосу, азайту амалдары.

Сабақтың мақсаты:

­рын жазуға үйрету.

Сабақтың барысы:

І.Ұйымдастыру кезеңі.

II. Өткен сабақты еске түсіру. а) 1 санының пайда болуы.

ә) 1 цифры

III. Жаңа материалдардың мазмұны.

бірді қосқанда екі болады.

з беттерінше құрастырумен айналысады.

Өзіндік жұмысты орындауда үлгіде көрсетілгендей әр қорапқа екі балапаннан салу керек.

қсайды? (Аққудың мойнына).

­ры үлгідегідей бір жолға жазылады. Дамытушылыққа берілген тапсырмада 2 санының қасына екі заттың суреті салынып, суреттің саны жанындағы бос орынға жазылады.

Бұлжытпастың тапсырмасы бойынша құрбақа, инелікке жеткенше қанша қадам аттайтынын табады.

Бұл сабақта 2 санымен, цифрымен, қосу және азайту (+,-) амалдарының таңбаларымен таныстыру көзделеді.

 

 

 

 

 

13-сабақ

санының құрамы.

Сабақтың мақсаты:

2 санының құрамы, — + — = таңбаларымен таныстыру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Өткен сабақты еске түсіру. а) 2 санының пайда болуы. ә) 2 цифры.

III. Жаңа материалдың мазмұны.

Оқулықпен жұмыс.

жөн.

құрастыру. Бір тауыққа бір тауық келіп қосылды. Қанша болды? (Екі).

Екі жұмыртқаның біреуін алсақ, қанша қалады? (Біреуі).

Сол сияқты үйрек пен қаздың суретін пайдаланып есептер құрастырамыз.

Доп, үшбұрыш, шаршыларды бір-біріне қосу арқылы теңестіріледі. 1 = 1. 2=2.

Балапандардың санын салыстырамыз. Ортасына тең таңбасы қойылып, Қарындаштың тапсырмасы бойынша 1,2 цифрларын жазу, теңестіру жұмыстары орындалады.

Дәптермен жұмыс

Қарындаштың тапсырмасы +, -, = таңбаларын бастыра жүргізу. Геометриялық фигуралармен амалдың үлгідегідей нәтижесін сурет арқылы көрсету.

1,2 цифрын балалардың қолын жаттықтырып жаздырып, өзіндік жұмыстарды орындауда қустардың геометриялық фигуралар арқылы салынған бейнесінен бірдей екі құсты тауып, дөңгелектеп қоршау.

Қарындаштың тапсырмасы бойынша дөңгелектерді екі-екіден көк, жасыл, қызыл түспен бояту керек.

Ойындар

Ойындарын пайдалануға болады.

­тыру көзделеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14-сабақ

0 саны мен цифры

Сабақтың мақсаты:

санының пайда болуы, орны туралы мәлімет беру. Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа материалдың мазмұны.

­рылады. Не езгерді? Екі қозы қыр асып кетті, яғни жоқ.

Олай болса, 1-1=0, 2-2=0.

асықтармен есеп құрастырып жаттықтыруға болады.

Суретте не өзгерді? Бұтақтың екі жапырағының біреуі ұшып түсті. 2-1=1. Қалған бір жапырақ жерге түсті. 1-1=0. Бұтақ жапырақсыз қалды.

Сондай-ақ, келесі тапсырмада 0-дің пайда болуы қайталанады.

0 саны 1-ден кем, яғни 1-дің алдында болады.

Өзіндік жұмысты геометриялық фигуралардың астына бос орынға тиісті санды қойып орындайды.

0 санының таңбасымен таныстыру. 0 саны неге ұқсайды? (Жұмыртқаға, допқа, т.б.)

0-ді үлгідегідей, бастыра жазып үйренеді.

Бұл сабақта 0 саны оның таңбасы пайда болуы таныстырылады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15,16-сабақ

Сабақтың тақырыбы: 3 саны мен цифры.

Сабақтың мақсаты:

3 саны. 3 цифрымен таныстыру. 3 санының пайда болуы. Жеке оның құрамымен таныстыру. 3 келемінде қосу, азайту амалдарын орындау. Есеп құрастыру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа материалдың мазмұны

Қамшылардың түріне қарай есеп құрастырады. (2+1). Үш кесенің біреуі құлап кетті. Нешеуі қалды? (Екеуі). Балалар шұбат, ірімшік санын анықтап алып есептер құрап жаттығады.

Үш таяқшадан құрастыру жұмыстарын жүргізіп, мүмкіндіктерін байқаймыз.

Үш санының пайда болуына байланысты алған ұғымдарын бекітіп, математикалық жүйеде әңгіме құрастырады. Тура, кері санап, 3 санын тиянақтайды.

Дәптермен жұмыс

1. 3 цифрын жазу.

2. Берілген тапсырмалардың нәтижесін табу.

3. Геометриялық фигураларды ретімен жалғастырып салу.

фигураларды тауып салу.

рт түлік, телдер, үй жануарлары).

рт түлікке деген сүйіспеншіліктері қалыптастырылып, әңгіме, ертегі, жұмбақ, мақал-мәтел т.б. беріледі.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

17-сабақ

Сабақтың тақырыбы: 4 саны мен цифры

Сабақтың мақсаты:

4 санының пайда болуы, құрамы, 4 цифрымен таныстыру. 4 цифрын жаза білуге үйрету. 4 саны құрамына есеп құрастыруға дағдыландыру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа материалдардың мазмұны.

Сәбіздің суреті, оларға амалдар (+,-,=) қолдану арқылы 4 санының пайда болуы мен 4-тің алдындағы сан ұғымы қайталанады.

Төрт таяқша арқылы әр түрлі құрастыру жұмысы жүргізіледі. 4-санының құрамын ажырату. Сан қатары: 1,2,3,4. Тура және кері санау.

Дәптермен жұмыс

­луы мен оның алдындағы санға байланысты есеп шығару. 4 саны құрамын дөңгелектермен толықтыру. 4 санына ойша есептер құрастыру.

Қарындаштың тапсырмасын орындауда тиісті түспен шаршыларды ретімен бояу. Төрт түлік, төрт кітап, дүниенің 4 бүрышы, жылдың 4 мезгілі, т.б. мағлұматтар беру.

4 санын түсіндіруде баланың табиғатқа деген қызығушылығын, сүйіспеншілігін оятып, өзін қоршаған ортаға қамқор бола білуге тәрбиелеп, адамгершілік, имандылық негіздерін қалыптастырамыз.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

18-сабақ

5 саны мен цифры.

Сабақтың мақсаты:

5 саны. 5 цифрымен таныстыру.

5 санының пайда болуы, оның құрамына, есеп құрастыру. Есептеу

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа материалдардың мазмұны

­луы, 5-тің алдындағы сан түлкі мен тиіннің әрекеті бойынша анықталады. Жаңғақтар мен саңырауқулақтар арқылы 5 санының құрамын біліп, бос орындарға балалар тиісті санды қояды. Таяқшалар арқылы әр түрлі пішіндер құрастырады.

5 санының құрамын ажырату.

Сан қатары: 1,2,3,4,5. Кері санау.

5 цифры, оның баспа түріндегі таңбасымен таныстыру. 5 цифрын жазу, есептер құрастыру.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

19, 20-сабақ

Сабақтың тақырыбы:

Салыстыру >,< таңбалары.

Сабақтың мақсаты:

Заттарды санына қарай салыстыру, >,< таңбаларымен таныстыру. Сан мен санды, сан мен өрнекті, өрнек пен өрнекті салыстыруға үйрету.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Өткен сабақты еске түсіру.

а) Заттардың санын салыстыру.

ә) Артық, кем, ұзын, қысқа, тең ұғымдарын қайталау.

III. Жаңа материалдардың мазмұны.

Ойыншықтардың санын салыстыру. >,< таңбаларын қалыптастыру. Шелек пен доптың, ойыншық ат пен түйенің санын салыстырып, артық, кем, тең ұғымын пысықтау.

Өзіндік жұмыста геометриялық фигуралардың санын анықтап, тиісті таңбаны қою.

Оқулық дәптердегі кестеде көрсетілген үлгіге қарап жеміс, көкөністердің санына сәйкес нүктелер салып, нүкте санын цифрмен таң-балау.

­на қарай артық-кемін тауып, >,=, < таңбаларын түсініп, сан мен өрнекті, өрнек пен өрнекті теңестіріп, салыстыру тақырыбын бекіту көзделеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Қайталау, білім байыту сабағы.

Сабақтың мақсаты:

1-ден 5-ке дейінгі сандарды, олардың таңбалауын, құрамын қайталау, білімдерін бекіту, бақылау.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Өткен сабақты еске түсіру.

а) 2-ден 5-ке дейінгі сандардың құрамы. ә) 1-5 дейінгі сандардың қатары.

III. Өтілген материалдарды бекіту жұмыстары.

олардың әрқайсысының қай қабат, қай пәтерде тұратынын анықтау.

ә) жануарлардың қайсысы қайсысымен көрші немесе бір қабатта туратынын түсіндіру.

б) Домино тасына қарап бестің құрамын ажыратып, бос орынға нүктелеп тиісті санды қою.

в) 1-ден 5-ке дейінгі сандардың теріс жазылғандарын дөңгелектеп қоршау.

г) Үйшіктің қандай геометриялық фигуралардан құрастырылғанын ажыратып, бос орындарға олардың санын қою.

ғ) Бағыттаушы сызықтың бағытына қарай бос торкөздерге оның бағытын көрсете отырып жалғастыру.

д) Сандардың алдыңғы және өзінен кейінгі көрші санын табу.

е) Көбелектің салынбаған жартысын тауып, екінші жартысын бояу.

табиғат арасындағы өмір құбылыстарын таныстырып, бақылатып, олардың ақыл-ой қабілетін дамытады. Балалардың еңбекке, табиғатқа жан-жануарларға деген жауапкершілігін қалыптастырып, оны терең сезіне білуге, жануарларға жанашырлықпен қарауға тәрбиелейді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

22-сабақ

Сабақтың тақырыбы: 6 саны мен цифры.

Сабақтың мақсаты:

6 саны, оның цифрымен таныстыру. 6 санының пайда болуы. Оның құрамы. Қосу азайту таңбаларын қолданып, 6 көлемінде есептер құрастыру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа материалдардың мазмұны.

Жаңа сабақты өткен сабақпен байланыстыру. Ойындар арқылы өтілген сандар мен цифрларды қайталау, құрамдарына мән беру. Есеп-шоттың 5 тасына тағы 1 тас қосу, 5 саусаққа бір саусақ қосқанда 6 саны шығатынын, оның құрамында алты бірлік болатынын түсіндіру, цифрын баспа түрде таңбалай білуге үйрету.

Оқулықпен жұмыс.

Есепшоттың тастарын санау, сағатпен уақытты бағдарлау. Суретте тізілген үшбұрыштың нешеуі боялған және қандай?

Ақтиіннің неше жаңғағы бар? Енді біреуін қосып еді нешеу болды? Торкөзді пайдаланып, қосу амалына есеп шығар, Нешеуі қалды?

­рып, есеп шығаруға бағыттау.

Келесі тапсырма құрастыру жұмысы.

шығармашылығына ерік беру. Оқулық дәптерде берілген тапсырмаларды балалар өздері орындайды. Тәрбиеші-педагог бағыт береді.

Тапсырмалар орындалғаннан кейін, балалар 6 саны, оның цифры, құрамымен танысып, көптеген мағлүмат алып, естеріне сақтап, есеп шы-ғаруда еркін қолдана алады. Бұлжытпас 5 санын артқа тастап, 6 санына келіп тоқтайды.

Балалар 1-ден 6 дейін оңға қарай тура және оңнан солға қарай кері санайды.

Дәптермен жұмыс:

6 саны неге ұқсайды? Оның таңбасын жазу, жазуға үйрету.

Өзіндік жұмысты орындап, жаңа өтілген сабақты пысықтау.

 

 

 

 

 

 

 

23, 24-сабақ

Сабақтың тақырыбы: 7 саны мен цифры.

Сабақтың мақсаты:

7 санының пайда болуы, 7 цифрымен таныстыру. 7 санының құрамын анықтау.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Өткен сабақты еске түсіру. а) 6 ға дейін тура, кері санау. ә) 6 санының құрамы.

III. Жаңа материалдың мазмұны.

Сан қатары: 1,2,3,4,5,6,7, тура, кері санау. ә) 7 таяқшадан әр түрлі пішіндер құрастыру.

б) 7 санының құрамын ажырату.

Дәптермен жұмыс

1) 7 цифрымен таныстыру. 7 цифры неге ұқсайды? (Шалғыға).

2) 7 цифрын жазу алгоритмімен таныстыру.

4) 7 санының құрамын ажыратып, тапсырманы өз бетінше орындату.

5) Геометриялық фигуралардың орыны қалай ауыстырылғанын ба-ғыттаушы сызық үлгідегідей көрсету.

6) Көбелектің суретінін жартысын салып, аяқтап оны бояу.

Яғни 7 санына байланысты: 7 күн, 7 қат аспан, 7 түс, 7 шелпек, 7 ата ұғымдарын түсіндіру.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

25-сабақ

Сабақтың тақырыбы: 8 саны мен цифры.

Сабақтың мақсаты:

­даланып сегізге дейінгі көлемде жазбаша, ойша есептер құрастыру. Тура және кері санау. 8 санын қос қошқар мүйіз өрнектерін балаларға көрсете отырып, естерінде сақтау жұмысын жүргізу.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа материалдардың мазмұны.

­нын игереміз.

Суреттегі өрнек таңбаларымен таныстырып, олардың мағынасына мән беріледі. Оқулық дәптердегі өрнек таңбалар арқылы балалар есептерді шығарып, торкөздерге жазады.

Жаттығу жұмысы кезінде солдан оңға қарай, тура және оңнан солға кері санайды.

фигураларды, денелер, силуэттер пайда болғанын айтады. Бұл таяқшалардың сиқырлығын түсіндіреді.

Сандарды бір-біріне қосып, 8 санының құрамын анықтап торкөзге жазады.

­сырманы тиянақты орындаудағы деңгейлеріне риза болған Бұлжытпас, көтеріңкі көңілмен, 7 санын артқа тастап, 8 санының үстіне келіп тоқтайды.

Дәптермен жұмыс

­ша) шешуді. Өзіндік жұмысты дұрыс игерген бала келесі тапсырманы орындайды. Сол жақ бұтада дөңгелек, ал оң жақ бұтада буылтық шарлар бейнеленген. Яғни сол жақтағы бұтақтарға дөңгелек шарлар салынып, оң жақ бұтақтарға буылтық шарлар салынады. Көрсетілген түспен бояйды. Балалар бір түсті шарлар нешеу екенін анықтап, түр-түстеріне тоқталады.

 

 

 

 

 

 

26, 27-сабақ

Сабақтың тақырыбы: 9 саны мен цифры.

Сабақтың мақсаты:

кезінде 9 саны пайда болатын, өрнектерде осы санның орны ауысып кетсе, амалдар дұрыс шықпайтынын түсіндіріп, балалардың ойлау қабілетін дамыту.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа материалдардың мазмұны.

Түрлі ойындар, қызықты тапсырмалар беріп 9 санына дейін өтілген сандарды қайталау. 1,2, 3,4,5,8 цифрын жазып, 5-ке 3-ті қосса қанша болады. 5-тен 3-ті алса қанша қалады? Ал 8 санына 1-ді қосып едік қандай жаңа сан пайда болады? Қане, кім табар екен?-деген қызықты сұрақтармен алға жетелеп балалардың белсенді қызығушылығын қалыптастырамыз.

Жаңа ұғымды есепшоттың тастарын санап, уақытты бағдарлап, гео-метриялық фигура үшбұрыштар тізбегінде неше үшбұрыш боялған, түстері қандай, суреттегі 8 гүлге 1 гүлді қоссаң қандай сан шығады? деген түсінік береміз.

Жаттығу жұмыстарын орындап, есептер құрастырады. Тура және кері санайды.

Та-яқшалар саны міндетті түрде 9 болуы керек.

­тер құрастыру, шешуін табамыз.

Бұлжытпас балалардың біліміне, адамгершілік қарым-қатынастарына, еңбегіне, риза болып, 8 санын артқа тастап, жаңа 9 санына барып тоқтайды.

Дәптермен жұмыс

9 санының таңбасын, яғни цифрын жазып үйрету. Нүктелерді бастыру арқылы жаңа санды жазып, балалардың ізденісіне жол беріледі. Геометриялық үшбұрышқа есептер құрастырылып. Ою-өрнектердің түстерін ажыратады.

р, қалай жүріп өтеді? деген жан-жақты дамыту сұрақтарымен баланың ойлау, шығармашылық қабілеттерінің мүмкіндіктерін ашамыз.

 

 

 

 

 

 

 

28, 29-сабақ

Сабақтың тақырыбы: 10 саны.

Сабақтың мақсаты:

10 санының пайда болуы, таңбасымен таныстыру. 10 санының құрамын ажырату.

І.Ұйымдастыру кезеңі.

II. Өткен сабақты еске түсіру. а) 9 санының құрамы.

ә) 9 — бір таңбалы сандардың ең үлкені.

III. Жаңа материалдардың мазмұны.

Сапта неше бала түр? (Тоғыз бала). Оған бір бала келіп қосылды, сонда қанша болды? (Он). Он саны екі цифр арқылы (1 және 0) былай (10 жазылады. 10-екі таңбалы сан.

Балалрдың зейіні 2-суретке аударылады. Спортшылардың нөмірі, реті аталады. (Бірінші екінші, алтыншы). Келесі спортшының нөмірі нешінші? (Жетінші). Келесінікі ше? (Сегізінші, тоғызыншы, оныншы).

Біз сыныпқа 6 көк, 4 қызыл шелек сатып алдық. Барлығы неше шелек болды? Балаларды шабыттандырып, есептің қызықты әрі пайдалы болуын кездеп тәрбиеші-педагог балалармен бірге есептер шығарады. Екінші есепте балалардың ойын, тілін дамытып, дүниетанымын кеңейту көзделеді.

1-ден 10-ға дейін тура және кері санату.

Бұлжытпастың тапсырмасында қозы өзінің енесіне жету үшін неше қадам жасайды? Кедергіні аттап ете алмайтындығынан айналып ететіндігі ескеріледі.

1) 10 санын жаздыру.

2) 10 санының құрамын балалар өздері тауып, бос орындарға тиісті сандарды қойып есеп шығару тапсырылады. Енді оған кері амал орын-далады, шыққан нәтиже 10 санымен салыстырылады.

3) Геометриялық фигура үшбұрыштардың түсіне қарап, 10 санының құрамын ажырату.

4) 10-ның құрамын ойша толықтыру.

5) 10-ға дейін тура және кері санап, бос орындарға тиісті санды қою.

6) Шаршылардың санын 10-ға толықтырып тиісті түспен бояу.

Бұл сабақта 10 санының пайда болуы, оның құрамы, таңбалануы көзделеді, балалардың ойлау білу және өзіндік пікір айту қабілеттері дамытылады.

 

 

 

 

30-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Салыстыру.

Сабақтың мақсаты:

лыстыру дағдыларын жетілдіру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Өткен материалдарды еске түсіру.

а) Ауызша есептеу дағдысын қалыптастыруға берілген жаттығулармен жұмыс жүргізу.

ә) 10 санының құрамы.

б) 10 келемінде сандарды салыстыру.

III. Жаттығу жұмыстары.

1) Суреттегі үлгіге талдау жасай отырып, қалтқыда отырған қуыр-шақтардың теңсіздіктерін балалардың өздері табады.

рнек пен өрнекті салыстырып, тиісті таңбаны қою.

3) Сол үлгідегідей балапандардың санын салыстырып соған сәйкес өрнек құру.

4) Қалтқының екінші бас жағына астындағы таңбаға байланысты санын сәйкестендіріп, геометриялык, фигуралардың суретін салу.

5) Бір-бірімен қиылысқан екі деңгелекте берілген санды өрнектердің мәнін тауып, нәтижелерін салыстыру. Екі дөңгелектегі өрнектің мәндері бір-біріне тең болатындай нәтижелерін тауып екеуінің қиылысына жаздыру.

р түрлі жағдайын қарастырып, баланың сабаққа қатысуы, тапсырманы орындауы, ынтасы артатын қызықты тапсырмалар берілді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

31, 32-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Сан құрамы.

Сабақтың мақсаты:

­нысты алған білім деңгейін бақылау.

Ақыл-ой белсенділігін күшейту, шапшаңдыққа, дәлдікке тәрбиелеу.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

ны.

а) Өтілген сандарды еске түсіру.

ә) Алдыңғы, кейінгі, оң жақ, сол жақ көршілерін анықтау.

б) Әрбір санның сандық құрамын анықта, яғни неше бірліктен тұратынын ажырату.

в) 0-ден бастап солдан оңға қарай тура санау, керісінше 10-нан бастап, оңнан солға қарай кері санау.

ны.

ындар ойнатып етілген сабақтардағы сандарды еске түсіріп балалардың белсенді қызығушылығын дамытып, берілген білімді меңгерту.

Оқулық дәптердегі тапсырмаларды орындау. Толықтыруға берілген тапсырмада ортада жазылған санның берілген санға қандай санды қосқанда шығатынын анықтап, торкөзге жазу. Жұмыс барысында Тапқышбек, қадағалап тұрғанын балаларға ескерту.

з еркімен жұмыс атқарады. Балалардың шығармашылықпен жұмыс істеуіне жағдай жасау. Келесі тапсырма үйдің қабырғасында көрсетілген. Өрнектің мәні үйдің шатырында берілген. Мәні шатырда көрсетілген санмен сәйкес келмеген санды, өрнекті суреттегідей деңгелектеп қою керек. Келесі тапсырма суреттің қатесін табу.

­ларды шабыттандыратын, ықласын оятатын тапсырмалар беріп, сабақты өрбітіп, түрлендіруіне әбден болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

33-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Есеп құрастыр, оны шығар.

Сабақтың мақсаты:

Суретті пайдаланып есептер құрастыру. Оның нәтижесін табудағы ең басты мақсат — баланың тілін дамыту, грамматикалық дұрыс байланыстырып сөйлеуге тәрбиелеу, көзімен көргенін есінде ұстап, тіл, сөз арқылы ойын айтып, ақыл-ойын дамытып, шығармашылық еңбек етуге тәрбиелеу.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

ны.

Баланы сурет бойынша сөйлету. Суреттерден торғайларды көріп тұрмын. Торғайлар өте көп. Олар бұтақта отыр. Мен торғайлар туралы тақпақ, жұмбақ, жаңылтпаш білемін, есеп құрастырамын:

Сол жақтағы бұтақта 4 торғай отыр еді, оң жақтағы бұтаққа тағы да екі торғай ұшып келіп қонды. Ендеше, 4 торғай+ 2 торғай= 6 торғай. Басқа тапсырмаларда осылай орындалады.

Қол жаттықтыру жұмысында бала қасындағы парталас досымен әңгімелесіп, жәй дауыспен естірте сөйлеп берілген жұмыстарды орындауға болады.

Тәрбиеші-педагог үлестірмелі материалдарды таратып, балалардың математикалық, тілдік деңгейін тереңдетеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

35-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Ауыр. Жеңіл. Сусымалы заттар. Сұйық заттар.

Сабақтың мақсаты:

Балаларды таразымен, жалпы таразы түрлерімен таныстырып, пай-далана білуге тәрбиелеу. Заттардың ауыр, жеңілдігі олардың аз-көптігі, үлкен-кішілігіне байланысты емес жағдайлар кездесетінін тәжірибе жүзінде көрсету. Заттың салмағын көз мөлшермен, қолмен салмақтап көріп, білуге болатынын түсіндіру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Сабақтың мазмұны.

Саны бірдей, масалары әр түрлі; саны әр түрлі, массалары бірдей т.б. жағдайлар ескеріледі. Теңестіру үшін екі түрлі жағдай қарастырылады, жеңіл жағына қосу. Ауыр жағын алу. Әткеншек тербелу үшін не істеу керек? Онда не өзгереді? -деген сұрақтарға жауап алу.

­тырылады. Қармаққа балық ілікті, яғни салмақ басты. Ал ештеңе ілікпесе бір қалыпты сақтайды, — деп балалар ойларын өздері тұжырымдайды.

Енді қол жаттықтыру жұмысы орындалады. Балалардың ойлау қабілетін тереңдететін сезімталдық қасиеттерін дамытатын қызықты тапсырмалар беріледі.

­тарды шартты өлшеуіштің көмегімен өлшей білуге дағдыландыру.

­лалар сусымалы заттардың қасиеттерімен, пайдасы жөнінде танысады, салыстырады, практикалық жұмыстармен ұштастырады.

­стан екінші ыдысқа ауыстырып қүйғанда бетінің тегіс болатыны, т.с.с. өзгерістерін түсіндіру.

Су, сусын, сүт, айран, шырын, қымыз, шубат, сұйық май, жанар-май, тосап, шәй, сұйық дәрі, сұйықтамақ, т.б. сұйық заттүрлері екендігін сұрақтар қою арқылы балаларға үйрету.

Сұйық зат құятын, өлшейтін ыдыстар — бөшке, түрлі шыны банкілер, шелек, күбі, торсық, тостаған, цистерна, т.б. Сұйық заттарды шартты өлшеуішпен үй жағдайында өлшей білуге дағдыландыру. Сұйық заттар құятын ыдыстар сиымдылығы басқа кішілеу ыдыс арқылы анықтау.

Мысалы: 1 литрлік банкіде 5 стақан сүт бар, 20 литрлік бөшкеде 2 шелек жанар май бар, бір шелекке 10 литр сұйық зат сияды т.б.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

37-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Нүкте. Сызық. Түзу. Кесінді.

Сабақтың мақсаты:

Балалардың нүкте, сызық, түзу, кесінді туралы түсініктерін қалып-тастыру. Нүкте қою, сол нүктемен бірнеше түзу жүргізіп, нүктелерді қатар-қатар жиілетіп қойып, түрлі сызықтар салғызып, кесіндінің пайда болуын түсіндіру. Геометриялық фигуралардың әрқайсысының қабырғалары кесінділерден (әр түрлі) тұратынын ұғындыру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезең.

II. Сабақтың мазмұны. Нүкте. Сызық. Түзу.

Сабақ жазықтық ұғымын түсіндіруден басталады. Партаның беті, еден, алдарындағы қағаздың беті, т.б. жазықтық екені түсіндіріледі.

нүкте. Сызық).

Сызықтың түрлері: түзу, қисық, сынық.

Жіпті алып партаның бетіне тастайды. Қандай сызық пайда болды? (Қисық сызық). Жіпті екі ұшынан ұстап көреді. Не пайда болды? (Түзу сызық). Сызғышпен таныстырып, қағаз бетіне бір нүкте белгілеп, сол нүкте арқылы түзу сызық жүргізіледі. Тапсырма бірнеше рет қайталанады. Бір нүктеден сансыз көп түзу жүргізуге болады деген тұжырым жасалады. Суреттегі түзулер, сымдар жайлы әңгімеленеді.

Қарындаш тапсырмасында берілген нүктелермен түзулер жүргізу тапсырылады. Сабақта нүкте, сызық, сызық түрлері, түзу, бір нүктеден түзу жүргізу туралы мағлұмат беріледі.

Бір үйден екінші үйге жету үшін ең қысқа жолға түсу. Жолдардың қандай екенін айту.

Балалардың шығармашылық қабілетін дамыту үшін тақырыпқа сәйкес ерікті жұмыс түрлері тапсырылады.

Екі нүкте арқылы түзу жүргізу

­ра тағы басқа түзу жүргізіледі. Екі түзу бір-бірімен беттескенде екі нүктеден бір ғана түзу пайда болады, — деп тұжырымдайды.

Тапсырмада екі нүктені бастыра жүргізілген түзулерді үстінен ба-стырып тағы түзу жүргізуге болатынын екі нүкте арқылы бір түзу жүргіздік деген тұжырым нақтыланады. Бір нүкте арқылы жүргізілген түзулердің үстінен тағы түзулер жүргізіп, бір нүкте арқылы сансыз көп түзу жүргізуге болады деген тұжырымды тағы бір рет қайталайды. Оқулықта берілген суреттерге сәйкес есеп құрастырылады. Мысалы: 5+2=7, 5-2=3, т.е.с.

Қарындаш тапсырмасы берілген нүктелерді (түсіне қарай, екі қара, қара, кек) бастыра түзу жүргізу тапсырылады.

Кесінді

Кесіндінің пайда болуын практикалық жолмен меңгертеміз. Ұзын жіпті (арқан) алып, екі балаға керіп ұстатып, сол түзу жіптен кесінді кесіп алады. Алынған жіптің кесіндісі арқылы оның ұзындығының белгілі бір өлшемі бар екендігін түсіндіреміз.

­шы ауысты). Бұл сабақта кесінді туралы ұғыммен, дәлдікке үйрету көзделеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

39-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Бұрыш. Тік бұрыш. Тік төртбұрыш.

Сабақтың мақсаты:

Балалардың бұрыш туралы білімін қалыптастыру. Бұрыштың түрлерімен, құрылымымен, сүйір, доғал, тік бұрыштардың пайда болу жолдарымен таныстыру. Тік төртбұрыш туралы түсініктерін дамыту.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа сабақтың мазмұны. Бұрыш

Оқулық дәптермен жұмыс жүргізіледі. Бұрыштар үнемі қиып көрсетілмейді. Түзудің бойынан бір нүкте белгілеп, сол жерден сындыру, қағазды бүктеу арқылы жасалатынын түсіндіреді. Бұрыштың төбесі және екі қабырғасы болады (оқулық дәптерді пайдалан).

Геометриялық фигуралардың бұрыштарын санап неше бұрышы бар екендігнін анықтайды.

Тапқышбек тапсырмасында баспалдақтың бұрышының шамасы оның биіктігіне байланысты. Баспалдақ неғұрлым биік болса, бұрышы да со-ғұрлым үлкен, керісінше баспалдақ аласа болса, бұрышы соғұрлым кіші болатынын түсіндіреді.

­яйды.

Тік бұрыш

Бұрыш ұғымын түсінген бала айналасындағы көрген заттардың бұрыштарын салыстыра бастайды. Олардың әр түрлі екендігін байқап, суреттегі үйдің терезе, есіктерінің бұрыштарын табады.

Қағазды теңдей төрт бүктеп, бұрыш шығарады. Бұл — тік бұрыш. Тәрбиеші тік бұрышты бұрыштық сызғышпен өлшейік, — деп сызғышпен қалай өлшейтінін көрсетеді. Оқулық дәптердегі суреттен бұрыштардың ішінен тік бұрышты табу керек.

Сондай-ақ, сынық мүйіз оюының бұрыштары тік болады. Геометриялық фигуралардың тік бұрыштарын табу.

Қарындаш тапсырмасын орындап, тік бұрыштан басқа да бұрыштардың (сүйір, доғал) болатынын балалардың өздері табады.

­лалар өздері тужырымдайды.

Тік төртбұрыштың қабырғаларын шаршымен салыстырады. Шар-шының барлық бұрыштары тік, қабырғаларының ұзындығы бірдей. Ал тік төртбұрыштың қарама-қарсы қабырғалары тең болатынын балалардың өздері анықтайды.

Тапқышбек тапсырмасындағы тік төртбұрыштарды балалар дұрыс атап, Қарындаш тапсырмасы бойынша тік төртбұрыштың көшірмесін салады.

 

 

40, 41-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Үшбұрыш. Шаршы. Текше. Дөңгелек. Заттың ұзындығы, ені, биіктігі. Цилиндр.

Сабақтың мақсаты:

Үшбұрыш, шаршы, текше, дөңгелек ұғымдарын тереңдету. Айналаны қоршаған ортада оларға ұқсас заттар көп екеніне балалардың көңілін аудару. Жасалу жолдары мен құрылысына мән беріп, айырмашылықтары мен ұқсастықтарын ажырату.

Денелердің өлшемдері туралы ұғым беру. Сол өлшемдер арқылы дененің көлемін анықтауға болатынын түсіндіру, тәжірибе жүзінде көрсету, дәлелдеу түсініктерін қалыптастыру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Сабақтың мазмұны. Дөңгелек, үшбұрыш, шаршы.

Бұл геометриялық фигуралар балаларға бұрыннан таныс. Мұнда олардың айнала дүниеде қолданысы салыстырмалы түрде түсіндіріледі.

Сонымен, жазықтықтың шеңбермен шектелген бөлігі болады (бұл анықтама мұғалімдердің өздері үшін керек).

Бірінші шеңбер сызамыз. Сол шеңбердің ішкі бөлігін қиып аламыз.

Екінші суреттегі дөңгелек. Балалар трафаретті пайдаланып шеңбер сызып, оның ішкі бөлігін бояйды.

Үйлердің суретінен үшбұрыштарды табады.

Текшенің беттері шаршылардан тұрады. Текшенің неше беті бар екенін өздері табады. (Сурет бойынша). Текшені жазғанда практикалық жұмыс кезінде көз жеткізуге болады. Жазылған текшені қайта жинастыруға тапсырма беріледі. Сонымен, дөңгелек — тұйықталған қисық сызықпен шектелетін фигура. Шаршы — тұйықталған төрт бірдей сынық сызықпен шектелетін фигура. Текше — өзара тең алты текшеден тұратын дене.

Заттың ұзындығы, ені, биіктігі, яғни денелердің өлшемдері туралы түсінік беруде. Қораптардың көлемі салыстырылады. Қайсысы үлкен? Неге үлкен? Өйткені ол қораптың ұзындығы ұзын, ені кең, биіктігі биік, сондықтан үлкен.

Қайсысы кіші? Неге кіші? Өйткені, ол қораптың ұзындығы қысқа, ені тар, биіктігі аласа, сондықтан кіші.

Сол сияқты цилиндрдің көлемі де салыстырылады. Алғашқы екеуінің қасысы үлкен? Неге үлкен?

Салыстыр (оқулық дәптерді пайдаланып): биіктігі бірдей, ені енді, кең. Екінші мен үшіншісін салыстыру. Қайсысы үлкен немесе кең? Неге? Биіктігі биік, ені кең. Сол сияқты екі үстелдің ұзындығы мен ені, биіктігі салыстырылады. Мұнда да өздері сондай тұжырымға келеді. Қай үстел үлкен? Қайсысы биік?

Шартты өлшеуіштің көмегімен бөлме еденінің ұзындығы мен ені өлшенеді. Ұзындығы — 4 өлшем, ені — 2 өлшем.

­нына, пішініне, түсіне қарай салыстырып, балаларда бірдей, бірдей емес, әр түрлі ұғымдарын қалыптастырады. Оқулық дәптерде берілген геометриялық фигураларды (дөңгелек, үшбұрыш, шаршы) салыстыру жұмыстары жүргізіледі.

Геометриялық фигура үшбұрыштардың түсі қандай? (Үшбұрыштардың түсі бірдей, саны әр түрлі).

Геометриялық фигура дөңгелек, үшбұрыштарды салыстырады (саны, түсі, пішіні әр түрлі).

Практикалық жұмыс. Бұл жұмысты орындауда балаларға бірдей, бірдей емес, әр түрлі ұғымдарды меңгертіп, салыстыру арқылы өз ойын айтуға, тұжырым жасауға үйрету көзделеді. Жұмыс тақтада және әр баланың алдындағы ұяшықпен орындалады. Мұнда салыстырудың мынадай сегіз түрлі жағдайы қарастырылады.

1.1) саны бірдей 1) саны әр түрлі

2) түсі бірдей 2) түсі бірдей

3) пішіні бірдей 3) пішіні бірдей

 

2. 1) саны әр түрлі 1) саны бірдей

2) түсі бірдей 2) түсі әр түрлі

3) пішіні әр түрлі 3) пішіні әр түрлі

 

3. 1) саны әр түрлі 1) саны бірдей

2) түсі әр түрлі 2) түсі бірдей

3) пішіні әр түрлі 3) пішіні әр түрлі

 

4. 1) саны әр түрлі 1) саны бірдей

2) түсі әр түрлі 2) түсі әр түрлі

3) пішіні бірдей 3) пішіні әр түрлі

 

Тәрбиеші-педагог көрсетілген 8 жағдайды салыстыру жұмысын мүмкіндігінше жүргізеді. Мұнда әр баланың қабылдау, ойлау қабілеттері, мүмкіндіктері мен ерекшеліктерін ескеріледі.

Практикалық жұмыс, сабақты қорытындылау.

геометриялық фигуралардың бұрыштарын санап ал. Бұрыштар санының өсу ретіне қарай табасың. Торкөздегі нүктеге қарындаштың ұшын қойып, қарындашпен сызып шығады. Қандай геометриялық фигура шықты? Қандай қасиеттерін білесің? Көлемін қалай анықтайсың?

Суреттегі үлгі бойынша сызу жұмыстарын жалғастыру. Қандай және неше геометриялық фигура пайда болғанын анықтау.

Нүктеден бастап оң жақтағы бағыт бойынша жүріп отыру. Ненің суреті пайда болды? Неше торкөзді қамтып тұр? Бұрыштарын көрсет. Жатық жол мен баған жол түйісіндегі торкөзді боя.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

42, 43-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Теңге.

Сабақтың мақсаты:

Ұлттық ақшамыз теңге туралы түсінік беру.

ғымдарын тереңдету.

Теңгедегі бабалар өмірінен мағлұмат беру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа сабақ мазмұны. Теңге — ұлттық ақшаның атауы.

Оның түрлері: ұсақ теңгелер темір күйінде болатыны, 1,2,3,5,10 және т.б. болып ірілене беретіндігі, олардың ірі болған сайын құны артатындығы, ұсақталған сайын құны кемитіндігі туралы мағлұмат беріледі.

Ірі теңгелердегі ұлы адамдар бейнесі Абылай, Әл-Фараби туралы қысқаша мағлұмат беру.

Абылай қазақтың ханы, ақылды, батыр болған. Ол үш жүздің басын біріктірген. Шын аты — Әбілмансур. Ол Түркістанда құл Қожахмет Иассауи мавзолейінде жерленген.

Әбу Насыр Әл-Фараби Отырар қаласында дүниеге келген. Жастайынан оқу-білім, ғылым іздеген ақылды да зерен еді. Ол ғылым іздеп Мысыр, Шам елдеріне кетеді, ақыры өз мақсатына жетеді. Ол дүниедегі екінші данышпан, ғұлама ғалым, ғылымның бірнеше саласын қатар меңгерген. Әл-Фараби Сирияның Дамаск қаласында жерленген.

Мысалы, көрші елдерде: қырғызда — сом, өзбекте — сум, орыста — рубль, немісте — марка, қытайда — юань, америкада — доллар т.б

Олардың құны әрқалай, бірі-бірінен жоғары-төмен болып келеді. Содан соң, оқулықтағы көрсетілген теңге түрлерімен 1,3,5,10 теңгеліктермен балаларды таныстыруға болады. Олардың ара қатынасы: 3 теңге үш бір теңгеліктен, 5 теңге бес бір теңгеліктен, 10 теңге он бір теңгеліктен тұратындығы, т.о.с туралы мағлұмат беріледі.

3,5,10 теңгеліктердің құрамын анықтату.

3=1+1+1;

5=3+1+1;

10=5+5;

10=5+3+1+1;

10=3+3+3+1.

­тыру. Теңгелерге амалдар қолдану (қосу, азайту) арқылы есептеу дағ-дыларын жетілдіру жұмыстары жүргізіледі.

рады деген жауап алынады. Сол сияқты бір күлше 5 теңге екені белгілі болып, сол күлше мен 1 стакан шай 10 теңге турса, шай қанша турады?

Ол үшін 10-5=5 (тг), шай 5 теңге тұрады.

­мен таныстыру, теңгелердің қолданыс орнын біліп бағалау, үнемдік тәрбие беру көзделеді.

 

44-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Уақыт. Тәулік.

Сабақтың мақсаты:

Жалпы уақыт өлшеуіштері туралы бағдар беру. Төрт жыл мезгілі, ай, апта күндері, күндізгі, түнгі мезгілді қамтитын 24 сағаттың да уақыт өлшеуіштері екендігіне мағлұмат беру. Уақытты бағдарлай біліп қалып-тастыру.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа сабақтың мазмұны. Уақыт. Тәулік.

Ай, апта, күндердің аттары.

Тапқышбек тапсырмасында ағаштардың көлеңкесіне қарай қай мезгіл екендігі ажыратылады. Уақыт өлшеуіштерін білдіретін басқа да суреттер салдыруға болады. Сабақта уақыт өлшеуіші — тәулікпен, бір тәулік ішіндегі: таңертең, сәске, түс, бесін, кеш, ымырт, түн ұғымдары-мен, бір тәуліктегі баланың іс-әрекетінің ретімен таныстыру. Тәулік, са-ғат, апта, ай, жыл жайлы мағлұматтар беріліп, дүние танымын кеңейту, уақытты ұқыпты, үнемдеп пайдалануға үйрету көзделеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

45, 46-сабақ

Сабақтың тақырыбы: 2 бөлікке бөлу. 4 бөлікке бөлу.

Сабақтың мақсаты:

Көзбен мөлшерлей бөлу дағдысын қалыптастыру. Ептілікке, шыдамдылыққа үйретіп, бастаған ісін аяқтауға үйрету.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Жаңа сабақтың мазмұны. 2 бөлікке бөлу.

­сынан 2 бөлікке тең белу жұмыстарын жүргізіп, балалардың көзін жеткізу керек.

Геометриялық фигуралар шаршы, үшбұрыш, дөңгелек, тік төртбұрыштарды ортасынан теңдей бөлу, жартысын бояу жұмыстары беріледі.

бөлікке бөлу тапсырылады.

Мына геометриялық фигуралардың қайсысы тең бөлінген, қайсысы тең бөлінбегенін анықтау.

II және IV геометриялық фигуралар тең бөлінбеген.

Сонымен, бүтін затты теңдей екі бөлікке бөлуді, оның әр бөлігі бүтіннің жартысы болатынын, екі жартыны біріктірсе, бүтін болатынын саналы меңгерту қажет.

4-бөлікке бөлу.

Тік төртбұрышты теңдей төрт бөлікке бөліп, бір бөлігін бояу. Төрттен бір бөлігі — ширек деп аталады.

Қарындаш тапсырмасында бірдей төрт текшені, төрт түрлі жағдайда, теңдей төрт бөлікке бөлу қарастырылады.

Тік төртбұрышты теңдей төрт бөлікке бөлу жұмыстары шаршыны бөлгендей жүргізіледі. Берілген геометриялық фигуралардың қайсысы теңдей төрт бөлікке бөлінгенін, қайсысы теңдей бөлінбегенін анықтату.

­сырылады.

Бүтінді теңдей төрт белікке белу үшін алдымен теңдей екіге бөлу керек, оның әр бөлігін тағы да теңдей екіге бөлу керектігін саналы игерту, игерген ұғымдарын қалыптастыру керек.

 

 

 

 

 

 

Ойындар

санауды, қанша? қанша болса сонша ұғымдарын қалыптастыру үшін жаттықтыру.

Керекті материалдар.

Мұғалім мен әрбір оқушының алдында тілі бар деңгелек (3 сурет) болуы тиіс.

Ойынның мазмұны.

I вариант. Мұғалім қол соғады. Балалар санайды. Одан соң тақта алдына шақырылған балалардың бірі мұғалімнің қол соғуын қайталап, оның неше рет қол соққанын айтуы немесе дөңгелектің тілін қол соғу санына сай келетін сандық фигураға қаратып қоюы тиіс.

II вариант. Ойын күрделенеді. Балалар үндемей, қол соғу санын есептейді, әрқайсысы дөңгелек тілін өздігінен жылжытады. Мұғалім қатарларды аралап, ойын ережесінің дұрыс орындауын тексереді.

Ойын екі-үш рет қайталанған соң оның қорытындысы шығарылады. Ойыншылары қателеспеген қатар ұтып шығады.

 

Бұл ойын биік — аласа, үлкен — кіші, он жақта — сол жақта деген ұғымдарға жаттықтыру мақсатында етіледі.

 

Апта күндерін есте сақтау.

ге дейін фигуралардың немесе ұлттық таңбалардың суреті са-лынған 7 және суреті жоқ 1-2 тәж.

Мұғалім балалардың мынаған келісіп алуын өтінеді. Бір таңба бар тәж аптанын бірінші күні дүйсенбі, екі таңба бар тәж аптаның екінші күні сейсенбі және т.б. білдіреді. Балалар апта күндерінің атын хормен қайталайды.

Бұдан соң мұғалім тақта алдына келесі жеті баланы шақырады, т.с.с.

 

Көгілдір аспан, жасыл алқап, өзен бейне-ленген декоративтік таблица.

Таблицаның әр жеріне ілмек тігіледі. Беті жабық қорапта жұлдыз-шаның, самолеттің, құстың, инеліктің, балықтың, түрлі аңдардың кар-тоннан немесе фанерадан ойылып алынған фигуралары қойылады.

Жаттығудың мазмұны.

 

Дүкен

­саты сұйық зат пен сусымалы заттың қалай өлшенетінін балаларға үйретіп жаттықтыру.

 

Бірден тертке дейінгі нәрсенің суреті салынған карточкалар (әр балаға бір карточка берілуі тиіс).

 

Қолданылатын көрнекіліктер: (+ — =) таңбалары 10 көлеміндегі сандар.

Ойынның барысы:

Оқушылардың қолдарына сандар мен таңбалар үлестіріледі. Ойын мазмұнын түсіндіргендер кез келген түпкі нәтижемен таңбаны ескере отырып, өрнектерді құрастырту. Ойлаған өрнектерін тақтада жазбаша орындауларына болады.

таңбалар арасындағы байланысты жете түсінуіне, сан құрамын анықтай білуге, жазбаша есептеуге дағдыландыру кезделеді.

 

санап, есте сақтап, оған басқа нәрселерді сәйкестендіруге үйрету.

фигуралардың ою-таңбалардың суреті са-лынған карточкалар бала санайтын материалдар.

Ойынның мазмұны:

1 вариант. Мұғалім карточканы көрсетеді де, алып қояды. Балалар карточкада неше фигура, ою-таңба бар екенін айтып, сонша жалауша немесе басқа нәрсе көрсетуі тиіс. Тапсырманы дұрыс әрі тезірек орын-даған қатар жеңімпаз атанады.

2 вариант. Мұғалім бірнеше рет алақанын (барабан, дабыл) соғады. Балалар оны зейін қоя тыңдап, одан соң соншама жалауша көрсетеді.

 

 

Санды көру, есту және қимыл арқылы қабылдау қабілетін пысықтау.

Балалар 10 адамнан командаларға бөлініп ойнайды. Ойынға қатысушылар қарама-қарсы қарап, сапқа тұрады. Бір қатардағы балалардың омырауында — суреттер салынған карточкалар. Екінші қатардағы ойнаушының біреуі алақанын соғады. Бәрі неше соққы болғанын санайды. Омырауында осы соққы санына сай келетін карточкасы бар бала ойын бастаушының қасына жүгіріп келеді де, екеуі бірге ойыннан шығады.

Барлық балалар өзіне жұп болғанда ойын аяқталады. Ойынға қатысушылар жеңімпаз команданы атайды.

Ойын бастаушы алақанын қарсы команда балаларының карточкасындағы санға сай соғуы тиіс, өйтпейінше ол өзіне жұп таңдай алмайды.

 

Іріктеп алынған заттарға ұқсас нәрселерді таба білу.

Бетіне дөңгелектер сызылған (үлкен фор-матты) карточкалар.

­лады.

 

Балаларға заттың санын қолмен сипалап білуді үйрету.

Әрбір балаға ішіне шошқа-жанғақ, ұсақ тастар, түйме т.с.с. санайтын заттар салынған қапшық берілуі тиіс.

­палап білу арқылы қапшықтан 4 шарик алуды тапсырады. Балалар тапсырманы орындау үшін қапшықтан шариктерді алып, стол бетіне қояды және санайды. Осыдан кейін балалар тапсырманы орындауын өзара тексереді, қателік жөнінде мұғалімге айтады.

Тапсырма бірнеше рет қайталанады. Ешқандай қателік жібермеген балалар жеңімпаздар атанады.

 

үлгіге қарап керекті нәрсені таңдай білуді үйрету.

Әрбір балада үлкен-кішілі үйдің бөлшектері (төбесі, есігі, терезесі т.с.с).

Мұғалім үйдің бөлшектерінен құрастырылған үлгіні қыстырады.

Үй тұрғызу, үлгіге қарап оның бөліктерін тауып, тиісті орындарына орналастыру.

 

Мұғалім балаларға зат көрсетеді, балалар алдарындағы геометри-ялық фигураларды көрсетеді, мысалы, мұғалім балаларға кітап көрсетеді, балалар алдарындағы геометриялық фигуралар ішінен тік төртбұрышты көрсетеді. Ойынның мақсаты балалардың естерінде геометриялық фигураны қалыптастыру.

 

 

Ұзын — қысқа, кең — тар, биік — аласа және т.с.с. ұғым-дарды қайталау.

Жануарлар мен қустарды бейнелейтін ой-ыншықтар.

Ол тағы да киналса, балалар жәрдемдеседі. Ойынға келесі бала шақырылады. Ойын қайталанады. Балалар жеңімпазды анықтайды.

Ойынға алуан түрлі ойыншықтарды, сондай-ақ суреттерді пайдалануға болады.

 

1-ден 10-ға дейінгі сандар жазылған кар-точкалар.

Одан кейін 7, 8 сандары да осылайша түсіндіреді.

Жаттығу қайталанады, ойнаушылардың құрамы өзгереді. Отырған балалар тапсырманың дұрыс орындауын қадағалайды.

 

­ына кеспе цифрлар жапсырылған карточка тағады. Балалар ретсіз, ара-ласып тұрады. Мұғалім балалардың ретімен қатарға тұруын талап етеді. Мен бірмін деп, бір цифры тағылған бала бірінші тұрады. Екі цифрын ұстап тұрған бала мен екімін деп, бір цифрын ұстап тұрған баланың жанына келіп тұрады, қалған балалар да өздеріндегі цифрға байланысты өз орындарын тауып тұруы керек.

Ойынның мақсаты — алғашқы ондықтағы сандар қатарын, оның атауын, белгісін, орнын қайталап, есте сақтау.

Тақта алдына 10 оқушы шығып, қатар тұрады. Ең бірінші тұрған бала бір деп, бір қадам алға шығып тұрады, бір қосу бір болады екі деп, екінші бала бірінші баланың қатарына барып тұрады, екі қосу бір болады 3 деп, екінші баланың қатарына тұрады, қалған балалар да ойынды осылайша жалғастырады. Ойынның барысында балалардың натурал сандар қатарының қалай құрылатыны туралы түсініктері дами түседі.

 

­калар, 0+1, 1 + 1, 2+1, т.с.с. Ойынның барысы.

1-ді қосу таблицасын қайталату.

 

 

1 -вариант.

2-вариант.

­апты дұрыс бермеген бала ойыннан шығады.

 

үлестірмелі заттар немесе суретті карточкалар (он — оннан).

Заттардың екі жиынтығын салыстыра білуге үйрету.

Ұсақ нәрселер.

Топ екі командаға белінеді, оның әрқайсысы алма-кезек мұғалімнің столына өз өкілін жібереді. Стол қасына келген бала қолын артына ұстайды. Алдымен мұғалім, одан соң балалардың бірі оның қолына кубик, түйме, шарик секілді әр түрлі ұсақ нәрселерді ұстатады, бірақ олар бір қолда көп, екіншісінде — аз болуы тиіс. Бала алдымен көз мөлшерімен нәрсенің қай қолында көп екенін анықтауы, одан кейін нәрселерді бірінің қатарына бірін қойып, қайсысында қатар-да көп, қай қатарда аз екенін салыстыруы тиіс.

Мұғалім екі қатардағы нәрселердің санын тенестіру үшін не істеу керектігін (қысқа) 2 тәсілмен орындауы керек.

 

нүктелермен бейнеленген жұлдызша, жалауша бейнелері.

Ойын барысы:

сандарды тура және керісінше атату. Ойын нәтижесінде түзу, ұшбұрыш, тікбұрыш ұғымдарын қалыптастыру, сандарды тура және керісінше атату.

 

 

тепловозға нөмірленіп тіркелген сан өрнектері жазылған карточкалар.

Амалдарға берілген сан өрнектері жазылған үлестермелі карточкаларды тарату. 1+4, 9-4, 2+3, 10-5 т.е.с. Олардың мәні бала отыратын вагонға сәйкес. Мысалы, 5-ші нөмерлі вагон, өрнектерінің жауабы 5-ке тең оқушылар, сан вагонға ілесіп, тіркелуге тиіс.

сандардың құрамын білу, таңбаларды айыра алуға, логикалық ойлау қабілеттерін дамыту.

 

суретке салынған толқындар, таңбасымен сандар.

Тақтаға теңіз толқындарының суретін салып, сол толқын бетіне кезектестіре +, — таңбаларын жазып қою керек. Сол таңбалардың ара-арасына сандарды қойғанда, нәтижесі 10 болуы керек. Нәтижесі 10 болғанда ойынды жалғастыруға болады.

2 вариант. Дәл ойынды ондықтарды қосып, азайтып нәтижесі 100-ден аспайтындай етіп өткізуге болады.

таңбалардың ретіне қарай, таңбаларды дұрыс қоя білу ауызша есептеу дағдысын қалыптастыру.

 

Аквариум ішінде жүзіп жүрген балықтар суреті.

Аквариум ішін, ондағы жүзіп жүрген балықтар көрінісін ілу. Екі түрлі түске боялған балықтардың келесі бетіне толық ондықтарды, 1,2… — 9-ды қосып, азайтуға 8-ді өрнектер жазулы тұруы керек. Ойынды топқа бөліп ойнатсақ, аквариум ішінен алынған балықтағы жазылған өрнектің нәтижесін тез ойлап, дұрыс шешсе, көп ұстаса сол топтың жеңгені болып табылады.

Ойын нәтижесінде толық ондықтарды қосу және азайтуғы жаттық-тыру көзделеді.

 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *